MENÜ
Haberler ENERJİ DERGİSİ, Şubat 2015

2015 yılının son çeyreğinde doğalgaz fiyatlarında düşüşler göreceğimizi belirten Türkiye Doğal Gaz Dağıtıcıları Birliği Derneği (GAZBİR) Yönetim Kurulu Başkanı Yaşar Arslan, ancak bu fiyat düşüşlerinin müşteriye yansımasının beklenen oranda olmayabileceğini dile getirerek, bunu ise BOTAŞ’ın uzun süredir maliyetlerinin altında bir fiyatla doğalgaz satışı yapmasına bağlıyor. Arslan’a göre, petrol fiyatları bu seviyelerde seyretmeye devam ederse hemen olmasa dahi, orta vadede doğalgaz fiyatlarındaki düşüş tüketiciye yansıyacak.

Türkiye doğalgaz dağıtım piyasasındaki son durum, sektördeki oyuncu sayısı ve ulaşılan büyüklük hakkında bilgi verir misiniz?

Türkiye’de toplam abone sayısı 2015 yılı başı itibariyle 10 milyonun üzerine çıktı. 75 ilde faaliyet yapan toplam 69 doğalgaz dağıtım şirketi bulunuyor. Bugüne kadar doğalgaz dağıtım sektörüne yapılmış olan yatırım 10 milyar TL civarında. 9 bin km’nin üzerinde çelik boru hattı, 80 bin km’den fazla polietilen boru hattı yatırımı yapıldı.

Doğalgaz dağıtım piyasası nasıl bir yıl geçirdi? 2015 yılında neler bekliyorsunuz? Pazarda ulaşılması hedeflenen abone sayısı ve yapılması öngörülen yatırım miktarına ilişkin öngörüleriniz nelerdir?

2014 yılı doğalgaz dağıtım sektörü açısından önemli bir yıldı. Birinci tarife döneminin sonuna yaklaştık. EPDK ile doğalgaz dağıtım tarifeleri konusunda ortak bir çalışma yürüterek ikinci tarife döneminde sektör ve tüketici açısından en uygun yöntemin uygulanması için çalışacağız. İlk tarife döneminde tespit ettiğimiz eksikliklerin düzeltilmesi için gerekli çalışmaları yapıyoruz.

Doğalgaz dağıtım sektörü her yıl şebeke yatırımını artıran bir sektör. Henüz büyümememizi tamamlamış değiliz. Şebeke yatırımları yıllık olarak abone sayılarında artış anlamına geliyor. Her yıl bir milyon yeni doğalgaz abonesi sisteme dahil oluyor. Bu rakamı toplam şebeke yatırımıyla kıyaslarsak yeterli seviyede olduğu söylemek mümkün değil. Dağıtım şebekesi emre amade halde müşterinin kapısının önünde kadar getirilmiş durumda olmasına rağmen, birçok bölgede beklediğimiz abone sayılarına henüz ulaşamadık. Burada doğalgazın diğer yakıt türleriyle de rekabet etmek zorunda olduğunu da göz ardı etmemek gerekir. Önümüzdeki yıllarda kullanım oranlarının yükseleceğini düşünüyorum.

Doğalgaz fiyatları nereye gidiyor? Doğalgaz fiyatlarında yakın zamanda bir artış bekliyor musunuz?

Bildiğiniz gibi petrol fiyatlan Ocak ayında 45 ABD Dolan seviyelerinde bulunuyordu, Şubat ayı itibariyle 57 ABD Doları seviyelerine geldi. Geçen sene 120 ABD Doları seviyelerinde bulanan petrol fiyatlarıyla ilgili olarak piyasanın beklentilerinin gerçekleşmediğini görüyoruz. Önümüzdeki dönemde petrol fiyatlan konusunda tahmin yapmanın çok mümkün olmadığını düşünüyorum. Doğalgaz fiyatlan bir formülasyon ile petrol fiyatlarına endeksli olarak belirleniyor. Ancak doğalgaz fiyatlan petrol fiyatlarını 6 ay önceki fiyatlan üzerinden belirlenmektedir. Dolayısıyla 2015 yılının son çeyreğinde doğalgaz fiyatlarında düşüşler göreceğiz. Ancak bu fiyat düşüşlerinin müşteriye yansıması beklenen oranda olmayabilir. Bunun sebebi BOTAŞ’ın uzun süredir maliyetlerinin altında bir fiyatla doğalgaz satışı yapıyor olması. Petrol fiyatlan bu seviyelerde seyretmeye devam ederse hemen olmasa dahi, orta vadede doğalgaz fiyatlarındaki düşüş tüketiciye yansıyacak.

Burada GAZBİR Başkanı olarak bir konuyu belirtmekte fayda görüyorum. Piyasadaki fiyat değişimlerinden doğalgaz dağıtım şirketlerinin herhangi bir kan söz konusu olmamaktadır. Piyasada oluşan fiyatlar direk olarak nihai tüketici doğalgaz fiyatına yansıtılmaktadır. Dolayısıyla doğalgazın fiyatından dolayı dağıtım şirketlerini cebine giren bir bedel yoktur. Doğalgaz tüketicilerinin bu konuyu bilmesinde fayda olduğunu düşünüyorum.

PİYASA HEDEFİ AÇISINDAN İGDAŞ ÖZELLEŞMESİ ÖNEMLİ

Doğal Gaz Piyasası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı’nın sektöre yansımaları neler olacak? Düzenlemede İGDAŞ ve BOTAŞ’a yönelik kararlar sektöründeki dengeleri nasıl değiştirecek?

Doğal Gaz Piyasası Kanunu Değişiklik Tasarısı hakkında görüşlerimiz maalesef olumlu değil. Tasarının 2001 yılından bugüne kadar gerek doğalgaz dağıtım sektörü özelinde, gerekse de sektörün diğer faaliyet konularındaki gelişimleri dikkate alınmadan hazırlanmış olduğunu gördük. Doğalgaz dağıtım sektörü açısından bu tasan bir ilerlemeden ziyade geri gidiş anlamına geliyor. Geçen 13 yıllık sürede özel sektör sermayesiyle yapılmış olan bu yatırımların hak ettiği itibarı görmediğini ve mevcut haklan ile ihale şartlan olumsuz yönde değiştirilmek istendiğini görüyoruz.

Elektrik ve doğalgaz sektörleri enerji piyasasının temeli olması ve birbirine bağımlı olması nedeniyle gelişmelerin benzer ve yakın yürümesi gerekmektedir. Bu nedenle doğalgaz sektöründe elektrik uygulamalarına benzer perakende satış uygulanmasına geçilmesi için hedef koyulmalıdır. Yatırımcılara cezalar getirilmesi ve devamlı artırma yönünde müdahaleler sektörün gelişimini olumsuz etkilemektedir.

İGDAŞ doğalgaz dağıtım sektörünün oluşumunda önemli katkı sağlamış olan büyük bir değerdir. Aynı zamanda GAZBİR üyesi olan dünyanın en büyük dağıtım şirketidir. Kanun Değişiklik Tasarısında İGDAŞ’ın özelleştirilmesiyle ilgili bir madde yer almakta. Ancak Ocak ayında İGDAŞ’ın özelleştirilmesiyle ilgili kısım tasandan ayrılarak TBMM gündeminde bulunan torba yasaya eklenmesi söz konusu oldu. Bugünlerde TBMM İhtisas Komisyonlarında değerlendiriliyor. Elektrik ve doğalgaz dağıtım sektöründe kamuya ait tek şirket kalmıştır. Piyasa hedefi açısından İGDAŞ özelleşmesi önemli.

Tasandaki BOTAŞ’ı ilgilendiren maddeler sektörün yakın takibi altında. BOTAŞ’ın faaliyetlerinin ayrıştırılması serbest bir doğalgaz piyasası algısı açısından önemli. Ancak BOTAŞ yurt içindeki faaliyetlerini yeniden düzenlerken yurtdışındaki gücünü kaybetmeden yoluna devam edebilmelidir. Bildiğiniz gibi ülke gündemimizde TANAP gibi, Güney Akım gibi çeşitli büyük projeler var. Bu projelerin hayata geçmesi için güçlü özel sektör yatırımcısının yanında güçlü bir BOTAŞ’a ihtiyaç olduğunu düşünüyorum.

Doğalgaz piyasasının serbestleştirilmesi ve aktif oyuncu sayısının artırılması için yapılması gerekenler nelerdir?

Doğalgaz piyasasındaki serbestleşme için öncelikle serbestleşmeyi destekleyen bir Kanun olması gerekiyor. Biraz önce belirttiğim gibi Kanun Değişiklik Tasarısı piyasayı mevcut durumunu ileriye götüremeyecek nitelikte. Burada kamuya büyük iş düşüyor. Özel sektör yatırımcısını doğalgaz sektörüne dahil edecek mekanizmaların devreye sokulması gerekiyor. Kamu yararını koruduğu fikriyle yapılan bir çok düzenleme sektörün gelişimine zarar vermekte ve yarardan çok zarar getirmektedir. Yatırımcıyı bu sektöre yatırım yapmaya teşvik edecek bazı özel maddelerin düzenlenmesi çok önemli. Öngörülebilir ve şeffaf bir piyasa serbestleşmenin olmazsa olmazıdır. Önümüzdeki dönem için beklentimiz sektördeki kamu ağırlığının azaltılmasıdır. İthalat serbest bırakılmalı ve piyasada arz fazlası sağlanarak rekabetçi piyasa oluşturulmalıdır.

ARZ KAYNAKLARINI ÇEŞİTLENDİRMEKTE GÜÇLÜK ÇEKİYORUZ

Türkiye’nin doğalgaz arz güvenliği ve arz çeşitliliği bağlamında orta ve uzun vadeli stratejileri neler olmalı?

Doğalgaz arz güvenliği ve arz kaynaklarının çeşitlendirilmesi birbirinden beslenen kavramlar. Arz güvenliği için arz kaynaklarının çeşitlendirilmesi önemli. Türkiye konum olarak doğalgaz arz kaynaklarının tam ortasında bulunuyor. Bu anlamda bir güçlük olmamakla beraber, uluslararası siyasetten kaynaklanan nedenlerle arz kaynaklarını çeşitlendirmekte güçlük çekiyoruz. Ancak önümüzdeki dönemde hükümetimiz tarafından atılmakta olan adımlarla başta Irak doğalgaz] olmak üzere diğer kaynaklardan faydalanma imkanının ortaya çıkacağını düşünüyorum.

Sektörünüzde yaşanan temel sorunlar ve çözüm önerilerinizi aktarır mısınız?

Türkiye’de doğalgaz dağıtım altyapısı, elektrik dağıtım sektöründen farklı olarak çok büyük oranda özel sektör tarafından yapılan yatırımlarla bu seviyesine ulaşmıştır. Bildiğiniz gibi elektrik dağıtım sektöründe tamamı kamu tarafından kurulan varlıklar özelleştirilerek özel sektöre devredilmiştir. Ancak doğalgaz dağıtımında, bölge sayısı bazında özel sektör tarafından sıfırdan başlayarak kurulan dağıtım şebekesi sayısı %90’ın üzerindedir. Dolayısıyla bizler için en önemli konu, bu kadar yoğun bir yatırım sürecinden sonra EPDK tarafından geleceğe dönük olarak belirlenen tarifelerimiz oluyor. Doğal olarak, hizmet kalitemizi ve yatırımlarımızı sürdüreceğimiz sürdürülebilir makul bir gelir beklentisi içerisindeyiz. Üstelik bu geliri sadece yatırımlar üzerinden almayı değil, bazı yapısal düzenlemelerle operasyon giderlerimizin optimize edilmesi ve iyileştirilmelerin ödüllendirilmesi sonucunda elde etmeyi istiyoruz. Bir başka deyişle, temeli 2001 ve 2002 yıllarında oluşturulan doğalgaz dağıtım mevzuatının, bugünün koşullan dikkate alınarak geleceğe dönük bir biçimde revize edilmesini istiyoruz.

Doğalgaz piyasası mevzuatında doğalgaz dağıtım faaliyeti kamu hizmeti olarak tanımlanmamıştır. Elektrik piyasasında ise elektrik dağıtım faaliyeti kamu hizmeti olarak tanımlanmıştır. Bunun gerekçesi elektrik dağıtımının ikamesi mümkün olmayan bir hizmet olmasıdır. Doğalgaz dağıtım faaliyetinde ise durum aynı değildir. Doğalgaz, tüketici açısından ikamesi mümkün olan bir enerji kaynağıdır. Konutlarda ısınma için veya sanayide kullanılan doğalgaz yerine LPG, kömür, mazot vb. yakıtların kullanılması mümkündür.

Bu sebeplerle doğalgaz dağıtım faaliyetini düzenleyen mevzuatların bu hizmetin aslında kamu hizmeti niteliği taşımadığı kabulüyle yapılması gerekmektedir. Dağıtım şirketleri aleyhine ağır hükümler içeren birçok düzenlemenin sadeleştirilmesi gereklidir.

DOĞALGAZDA YÜZDE 99 DIŞA BAĞIMLIYIZ

Türkiye açısından doğalgazda dışa bağımlı olmak orta ve uzun vadede enerji politikalarını nasıl etkileyebilir?

Doğalgazda yüzde 99 oranında dışa bağımlı durumdayız. Ancak bu durumda olan tek ülke değiliz. Uluslararası ticaret imkanları dışa bağımlılıktan dolayı oluşan risklerin minimize edilmesini sağlayacak mekanizmaları da içinde barındırıyor. Doğalgaz kullanımında ülkemiz artık tecrübeli bir ülkedir. 1988 yılından beri doğalgaz kullanıyoruz. Son 10 yılda doğalgaz dağıtım sektörü olarak doğalgaz kullanımının yaygınlaş tın iması için 10 milyar TL yatırım yapılmıştır. Doğalgaz kullanımının önümüzdeki dönemde ulusal enerji politikamızı negatif yönde etkilemeyeceğini düşünüyorum. Enerjiyi bir şekilde üretmek mecburiyetindeyiz. Artan enerji talebinin karşılanması için yerli kaynaklanınız yeterli olamıyor. Nükleer yatırımlan gelecek on yılda artan talebin karşılanması için bir nebze fayda sağlayacak olmasına rağmen yeterli olmayacaktır. Dolayısıyla doğalgaz talebinin önümüzdeki yıllarda artacağını söyleyebiliriz.

“Doğalgaz dağıtım sektörü her yıl şebeke yatırımını artıran bir sektör. Henüz büyümememizi tamamlamış değiliz. Şebeke yatırımlan yıllık olarak abone sayılarında artış anlamına geliyor. Her yıl bir milyon yeni doğalgaz abonesi sisteme dahil oluyor. Bu rakamı toplam şebeke yatırımıyla kıyaslarsak yeterli seviyede olduğu söylemek mümkün değil.”



x